Imieniny: GrzegorzMikołajki za 19 dni7:00 15:41 (−3 min)
Nauka

Cyfrowa archeologia pozwala odtwarzać zniszczone zabytki i nieistniejące miasta

Cyfrowa archeologia ratuje zniszczone zabytki i miasta. Zobacz, jak skanery 3D, aplikacje i polskie projekty przywracają przeszłość do życia.

Cyfrowa archeologia pozwala odtwarzać zniszczone zabytki i nieistniejące miasta
Fot. Dave Meckler / Unsplash

Kiedy starożytne mury walą się pod ciężarem czasu, konfliktów albo po prostu wilgoci, przez lata wydawało się, że przepadły na zawsze. Dzisiaj jednak historia dostaje drugą szansę. Cyfrowa archeologia przestaje być ciekawostką z laboratoriów, a staje się potężnym narzędziem ratowania tego, co fizycznie znika z powierzchni ziemi. Zamiast pędzla i łopaty badacze sięgają po skanery 3D, drony i aplikacje mobilne.

Jak skanery ratują to, co widziało tysiąclecia

Praca w terenie wygląda zupełnie inaczej niż kiedyś. Zamiast mozolnego obrysowywania każdego kamienia na papierze, nowoczesna technologia pozwala „zamknąć” całe stanowisko w pamięci komputera. Fotogrametria i skanowanie laserowe dają dokładność do ułamka milimetra. Dzięki temu każdy pęknięty fragment kolumny czy fundament dawnego domu zostaje uwieczniony w cyfrowej formie, zanim zniszczy go erozja.

Świetnym przykładem jest projekt LIP3D, czyli „Living Forever the Past through a 3Digital World”. W lipcu 2026 roku archeoligi z Uniwersytetu Warszawskiego, pod kierunkiem dr. Krzysztofa Narlocha, opublikowali wyniki prac, w ramach których stworzono cyfrowe rekonstrukcje aż sześciu zagrożonych stanowisk archeologicznych. Wśród nich znalazło się rzymskie miasto Juvanum we Włoszech oraz stanowisko w Novae w Bułgarii. To miejsca, które bez cyfrowego zapisu mogłyby wkrótce bezpowrotnie stracić swoje detale.

Polska technologia w służbie zabytków

Cyfrowa archeologia to nie tylko wielkie światowe projekty, ale też niezwykle praktyczne narzędzia tworzone w Polsce. 8 lipca 2026 roku polscy naukowcy pod kierunkiem Łukasza Quirini-Popławskiego z PAN oraz badaczek z Uniwersytetu Łódzkiego przedstawili mobilne narzędzie oparte na technologii GIS i aplikacji ArcGIS Survey123. System ten służy do szybkiego monitorowania stanu zabytków oraz oceny powstałych szkód.

Aby sprawdzić, jak rozwiązanie sprawdza się w praktyce, przetestowano je w trzech znanych polskich miejscowościach uzdrowiskowych: Krynicy-Zdroju, Szczawnicy i w Uniejowie. Tego typu aplikacje pozwalają lokalnym służbom i konserwatorom błyskawicznie reagować, kiedy z zabytkiem dzieje się coś niedobrego, zanim uszkodzenia staną się nieodwracalne.

Wirtualne ścieżki i aplikacje dla każdego

Zgromadzone dane nie leżą jednak tylko na dyskach naukowców. Coraz częściej stają się ogólnodostępną wiedzą, z której każdy może skorzystać w telefonie. Od września 2025 do września 2028 roku trwa międzynarodowy projekt „SHARITAGE”, w którym bierze udział Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Jego celem jest między innymi tworzenie wirtualnych ścieżek edukacyjnych i szlaków po stanowiskach archeologicznych, dostępnych w aplikacji mobilnej Archaeotrail.

Rozwój tej dziedziny pokazała też konferencja „Cyfrowe echa przeszłości” (CAA Poland Kulice 2026), która odbyła się w dniach 6-8 maja 2026 roku w Międzynarodowym Ośrodku Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Szczecińskiego w Kulicach. Spotkanie w całości poświęcono połączeniu archeologii z fotogrametrią, skanowaniem 3D i sztuczną inteligencją.

Dzięki temu dawne miasta, zapomniane świątynie i zniszczone przez czas budowle przestają być płaskimi rysunkami w podręcznikach. Stają się przestrzenią, którą można odwiedzić, obejrzeć z bliska i zrozumieć, nawet jeśli fizycznie dawno już ich nie ma.

Jak oceniasz ten tekst?

Komentarze (0)

Dodaj komentarz

Adres e-mail nie będzie widoczny. Komentarze są moderowane.

Dodając komentarz, akceptujesz zasady dyskusji. Administratorem danych jest wydawca serwisu, szczegóły w polityce prywatności.

Newsletter

Horyzont tygodnia

W każdą niedzielę pięć tekstów, które warto przeczytać. Bez spamu, wypisujesz się jednym kliknięciem.

Pogoda

Warszawa

4°

Mżawka

  • Odczuwalna 0°
  • Wiatr 12 km/h
  • Wilgotność 97%
  1. śr9°4°100%
  2. cz10°7°55%
  3. pt8°-1°54%
  • PowietrzeumiarkowanaPM2,5 41 µg/m³

Dane: Open-Meteo

Kursy walut

NBP, 17.11.2026
EUReuro4,4032−0,04%
USDdolar amer.4,0022+0,04%
CHFfrank szw.4,7749+0,30%
GBPfunt5,2821+0,10%
Złoto1 g, NBP496,13 zł−0,74%

Kursy średnie, tabela 223/A/NBP/2026

Czytane teraz

  1. Lęk przed starzeniem się – dlaczego branża wellness sprzedaje nam obietnicę wiecznej młodości?
  2. Praca w opiece w Niemczech – jak budować doświadczenie i dobrze wykonywać codzienne obowiązki?
  3. Ubezpieczenie kredytu hipotecznego, za co płaci kredytobiorca
  4. Przepisy dotyczące fotelików dziecięcych. Kiedy wzrost jest ważniejszy niż wiek

Co zrobić w listopadzie

listopad 2026
  • DomSprawdź izolację poddasza i strych
  • DomKontroluj wilgotność w domu: 40–60%
  • DomPrzygotuj plan świątecznych porządków
  • OgródZabezpiecz kran ogrodowy przed mrozem
  • OgródSchowaj meble ogrodowe i węże